Zindelijkheidstraining: wanneer begin je en wat als het niet lukt

Mijn ervaring: toen zindelijkheid niet vanzelf ging

Bij mijn zoon Bram bleek er uiteindelijk meer aan de hand te zijn dan simpelweg “nog niet klaar zijn”. Hij is ondergevoelig voor prikkels en voelde daardoor vaak niet dat hij een volle blaas had. Signalen die andere kinderen automatisch oppikken, kwamen bij hem simpelweg niet goed binnen.

Later bleek ook dat zijn IQ onder het gemiddelde lag. De kinderarts vertelde mij dat het onzeker was of Bram ooit volledig zindelijk zou worden. Dat was ontzettend confronterend om te horen. Bij Evelyn liep het weer totaal anders. Zij ontwikkelde enorme poepangst. Ze durfde niet naar de wc, maar uiteindelijk werkte ook het potje of poepen in een luier niet meer voor haar. De angst werd zo groot dat ze haar ontlasting ging ophouden, waardoor er een vicieuze cirkel ontstond van spanning, pijn en nóg meer angst.

Uiteindelijk kregen we voor haar een laxerend middel om de ontlasting zachter te maken en de druk te verminderen. Pas toen kwam er langzaam weer rust in het proces.

Door mijn eigen kinderen heb ik geleerd dat zindelijkheid veel complexer kan zijn dan vaak wordt gedacht. Soms speelt ontwikkeling mee, soms angst, soms medische problematiek en soms alles tegelijk.

Wanneer begin ik met zindelijkheidstraining?

Er bestaat geen perfecte leeftijd waarop een kind zindelijk wordt. De meeste kinderen zijn er ergens tussen de 2 en 3 jaar klaar voor, maar ik heb gemerkt dat de signalen belangrijker zijn dan de leeftijd.

Ik let bijvoorbeeld op:

• Een droge luier na het middagslaapje
• Aangeven dat ze moeten plassen of poepen
• Interesse tonen in de wc of het potje
• Een vieze luier vervelend vinden
• Even stilvallen of zich verstoppen tijdens het poepen

Zie ik meerdere van deze signalen? Dan weet ik dat ik voorzichtig kan beginnen.

Hoe ik mijn kind help zindelijk worden

Ik heb geleerd dat zindelijkheid niet iets is wat je kunt afdwingen. Hoe meer druk ik er op legde, hoe moeilijker het vaak werd.

1. Rustig voorbereiden

Ik probeer zindelijkheid bespreekbaar te maken zonder druk. Samen een potje uitzoeken, boekjes lezen of gewoon praten over plassen en poepen helpt vaak al enorm.En ja, privacy bestaat in deze fase even wat minder. Mijn kinderen leerden ook veel door gewoon mee te kijken wanneer ik naar de wc ging.

2. De ‘blote billen’-methode

Wat bij veel ouders goed werkt en bij ons deels ook was een paar dagen zonder luier rondlopen. Alleen een onderbroek of gewoon bloot thuis. Doordat een kind direct voelt wat er gebeurt wanneer het plast, leren ze sneller het verband leggen met het potje. Ik probeerde het luchtig te houden. Ongelukjes horen erbij. Boos worden maakt de spanning alleen maar groter.

3. Positief belonen

Ik merkte dat enthousiasme vaak beter werkte dan corrigeren. Stickers, complimentjes of samen juichen na een succesvolle plas kunnen al genoeg zijn. Bij sommige kinderen werkt een beloningssysteem geweldig. Bij andere kinderen juist helemaal niet. Ook daarin heb ik geleerd dat ieder kind anders is.

Wat als het niet lukt?

Dit is misschien wel het belangrijkste wat ik heb geleerd: soms is een kind simpelweg (nog) niet trainbaar. En dat ligt niet altijd aan gedrag of motivatie.

Waarom een kind soms nog niet trainbaar is

Als een kind fysiek, neurologisch of cognitief nog niet rijp is, kun je oefenen wat je wilt, maar blijft het resultaat uit.

Fysieke onrijpheid

Om zindelijk te worden moet de communicatie tussen de blaas, darmen en hersenen voldoende ontwikkeld zijn. Een kind moet:

• voelen dat de blaas vol zit
• de sluitspieren bewust kunnen aansturen
• signalen op tijd herkennen
• groot genoeg blaasvolume hebben

Sommige kinderen voelen dit simpelweg nog niet goed aan.

Medische oorzaken

Bij Bram speelde de prikkelverwerking een grote rol. Maar er kunnen ook andere oorzaken zijn, zoals:

• obstipatie (verstopping)
• blaasproblemen
• problemen met de bekkenbodem
• neurologische aandoeningen
• ontwikkelingsachterstanden

Bij Evelyn draaide alles juist om angst. Dat liet mij zien hoe groot de invloed van spanning en emoties kan zijn op zindelijkheid.

Ontwikkeling en cognitieve vaardigheden

Zindelijkheid vraagt ook best veel van een kind. Een kind moet namelijk:

1. voelen dat het moet plassen
2. begrijpen wat dat gevoel betekent
3. stoppen met spelen
4. op tijd naar de wc gaan

Dat klinkt simpel, maar dat is het lang niet altijd.

Wanneer ik hulp ben gaan zoeken

Ik heb geleerd dat het belangrijk is om hulp in te schakelen wanneer je merkt dat het vastloopt.

Bijvoorbeeld als:

• een kind veel angst heeft
• ongelukjes blijven gebeuren
• ontlasting wordt opgehouden
• plassen of poepen pijn doet
• een kind ineens terugvalt

Onze ervaring met de poep- en plaspoli

Toen gewone tips niet meer werkten, kwamen wij uiteindelijk terecht bij een gespecialiseerde poep- en plaspoli. Daar werd voor het eerst écht gekeken naar het totaalplaatje: het lichaam, de ontwikkeling én het gedrag van mijn kinderen.

We kregen begeleiding van verschillende specialisten, zoals:

• een kinderarts
• een kinderbekkenfysiotherapeut
• een urotherapeut
• soms ook een psycholoog

Er werden plas- en poepdagboeken bijgehouden, onderzoeken gedaan en vooral veel uitgelegd.

En eerlijk? De grootste opluchting was dat de druk van de ketel ging.

Niet meer:
“Waarom lukt het nou nog steeds niet?”
Maar:
“Oké, er zit meer achter.”

Wat ik andere ouders wil meegeven

Als ik iets heb geleerd, dan is het dat zindelijkheid geen wedstrijd is.
Sommige kinderen zijn snel zindelijk. Andere kinderen hebben meer tijd, meer begeleiding of medische hulp nodig. En soms moet je juist even stoppen in plaats van doorgaan.