Minifocus blog
Lees mee over ouderschap, gezin en kleine momenten

Emotieregulatie en TOS

Je hart bonkt, je voelt een brok in je keel, en vanbinnen voelt het alsof er een bom explodeert. Je bent zó boos of verdrietig, maar als iemand vraagt wat er is, blijft het stil. De woorden zitten vast.

Voor veel mensen met een Taalontwikkelingsstoornis (TOS) is dit de dagelijkse realiteit. Emoties voelen we allemaal, maar hoe regel je ze als je de woorden mist om ze te begrijpen of te uiten?

Waarom is emotieregulatie lastiger met een TOS?

Emotieregulatie is het vermogen om je emoties te herkennen, te begrijpen en ze op een gezonde manier te uiten. Dit proces is ontzettend afhankelijk van taal. Bij een TOS werkt de 'taalmotor' in de hersenen anders, en dat heeft direct invloed op je gevoelens:

  • Het 'gevoelswoordenboek' ontbreekt: Om een emotie te kalmeren, moet je eerst weten wat je voelt. Is het frustratie, jaloezie, angst of pure vermoeidheid? Zonder de juiste woorden blijft het één grote, overweldigende storm in je hoofd. Dit zorgt voor extra frustratie.
  • Interne spraak mist kracht: Wij praten vaak in onszelf om rustig te worden ("Adem in, adem uit, het komt wel goed"). Als de innerlijke taal minder sterk is ontwikkeld, mis je deze ingebouwde rem.

Gevolg: Emoties uiten zich vaker in gedrag. Denk aan plotselinge woedebuien, huilbuien, je helemaal terugtrekken (shutdown) of weglopen uit situaties. Het is geen onwil, het is pure overprikkeling. 

Coverafbeelding bij Emotieregulatie en TOS
Photo by Nik on Unsplash

Praat minder, voel meer:

Verbaasd zijn over een plotselinge uitbarsting? Voor iemand met TOS zat de emmer waarschijnlijk al uren vol.

Wat kun je doen?

  1. Stel geen 'waarom'-vragen.  Dat vraagt te veel taalverwerking op een moment dat het brein al overbelast is.
  2. Ondertitel de situatie rustig. "Ik zie dat je boos bent. Je geeft hiermee woorden aan hun gevoel, zonder dat ze zelf hoeven te praten.
  3. Bied nabijheid en rust. Soms is een stille knuffel of simpelweg 'er zijn' genoeg om te kalmeren.                                     

Storm in mijn hoofd zonder woorden

Bram: 4 jaar.
 
Ik weet heel goed wat ik wil, ik zie alles en ik voel nog veel meer. Maar soms zit mijn hoofd vol met een grote storm. En het lastige is: mijn woorden zijn kwijt.
 
Bij andere kinderen rollen de woordjes zo uit hun mond. Bij mij niet. Mijn woorden zitten verstopt achter een dikke muur. De dokter noemt dat TOS, maar ik noem het gewoon: "het lukt me niet".

De harde duw op het plein

Vandaag was ik lekker buiten aan het spelen op het plein. Ik rende rond en voelde me blij. Maar toen ging het mis. Ik liep over het fietspad en ineens was daar Sam. Hij wilde erlangs en kijkt niet voor zich en ineens botst hij tegen mij aan... 
Daar lag ik op de tegels. Mijn knie deed pijn, maar mijn binnenkant deed nog veel meer pijn.
Mijn buik werd ineens gloeiend heet. Alsof er vuur in zat. Ik wilde schreeuwen: *"Sam, waarom doe je dat?! Dat doet pijn!"
Maar toen de juf naar me toe kwam, mij overeind hielp en vroeg: "Wat is er gebeurd? Waarom huil je?", kwamen de woorden niet. Ze zaten muurvast in mijn keel. Er kwam alleen maar een dikke brok. Ik wilde vertellen van de botsing, maar mijn mond deed niet mee. Het bleef leeg vanbinnen.
Toen werd de storm in mijn hoofd te groot. De juf keek me aan en wachtte tot ik antwoord gaf. Sam stond erbij en zei niks. Ik werd zo wild van de machteloosheid dat ik keihard om me heen begon te slaan. Ik trapte tegen de fiets van Sam en gilde het uit.
De juf zuchtte en pakte mijn handen vast. "Nee, we gaan niet slaan en trappen, dat is stout." dacht ze. Maar ik was niet stout. Ik was heel erg geschrokken, verdrietig en boos, en niemand begreep mij.
 
Meestal weet mijn mama nu een beetje hoe mijn hoofd werkt. Zij helpt mij om de storm weer weg te jagen, ook als ik geen woorden heb. Dit vind ik heel fijn:
 
Het stoplicht op de koelkast: 
Mama heeft een kaart met een groen, geel en rood gezichtje. Als ik thuis heel hard met de deuren sla omdat ik boos ben over school, vraagt ze niet: "Waarom doe je dat?" Ze wijst naar de kaart. Ik wijs naar het rode, boze gezichtje. Dan weet zij genoeg.
 
De juffrouw die mij helpt praten:
Mijn juf doet nu soms alsof ze een televisie is met ondertiteling. Als ik zo hard huil en om me heen sla op het plein, zegt ze heel rustig: 
"Sam en jij hadden een botsing hè? Dat deed pijn. Je bent heel erg geschrokken." 
Ik hoef alleen maar ja te knikken. Dat scheelt zoveel moeite.
 
Ik praat met mijn handen en mijn lijf:
Ik kan niet alles zeggen. Als je aan mij vraagt "Hoe was het op school?", dan weet ik echt niet wat ik moet antwoorden. 
De letters dansen in mijn hoofd.
Maar als je echt naar mij kijkt, zie je het wel. 
Ik praat met mijn ogen, met mijn tranen en met mijn boze lijf als ik hulp zoek. Kijk maar eens goed naar mij. Ik zeg namelijk heel veel, juist als ik de woorden niet kan vinden.
Verder lezen

Gerelateerde artikelen

Coverafbeelding bij Zwemles Zwemles
10 May 2026

Op het schoolplein staan de groepjes schoolpleinmoeders. Als buitenstaander hoor ik nergens bij. Ik heb er geen probleme...

Coverafbeelding bij Wat is een TOS Wat is een TOS
10 May 2026

Daar is veel over te vinden maar ik vind het belangrijk om onze ervaringen te delen. 7% van de kinderen heeft een TOS. E...